SROI คืออะไร? ประเมินผลลัพธ์ทางสังคมอย่างไร ให้นวัตกรรมมี “คุณค่า” มากกว่าตัวเลข
ไม่ใช่ทุกนวัตกรรมจะวัดค่าด้วยเงินได้ตรงๆ
เวลาเราทำโครงการนวัตกรรม เช่น…
- พัฒนาคลินิกติดบ้านสำหรับผู้สูงอายุ
- ลดการกลับมานอนซ้ำของผู้ป่วยเรื้อรัง
- ทำแอปติดตามการกินยาสำหรับเด็กออทิสติก
- ให้ความรู้โรคซึมเศร้ากับวัยรุ่นในโรงเรียน
เราอาจไม่ได้ขายสินค้า ไม่ได้วัดผลด้วย “รายได้” แต่สิ่งที่เราอยากรู้คือ:
โครงการนี้ “คุ้มค่า” ไหม?
เราสร้าง “คุณค่าทางสังคม” ได้แค่ไหน?
คำตอบนั้นอยู่ที่เครื่องมือที่เรียกว่า…
💡 SROI = Social Return on Investment
SROI คือ เครื่องมือที่ใช้วัด “ผลตอบแทนทางสังคม”
โดยแปลงคุณค่าที่ไม่ใช่เงิน ให้กลายเป็นตัวเลขเชิงเศรษฐศาสตร์ เพื่อประเมิน “ความคุ้มค่าในมุมสังคม”
หรือพูดง่ายๆ คือ…
ถ้าเราใช้เงิน 1 บาท… สังคมได้ “คุณค่า” กลับไปเท่าไหร่?
📊 ตัวอย่างผลลัพธ์ของ SROI
| โครงการ | เงินลงทุน | SROI |
|---|---|---|
| ระบบดูแลผู้ป่วยติดเตียงที่บ้าน | 1,000,000 บาท | 1:3.5 (ทุก 1 บาท สังคมได้คืน 3.5 บาทในรูปคุณค่า) |
| โปรแกรมเลิกบุหรี่ในเยาวชน | 500,000 บาท | 1:4.2 |
| ศูนย์ฟื้นฟูผู้ป่วย Stroke ชุมชน | 2,000,000 บาท | 1:6.0 |
🧭 SROI วัดอะไรบ้าง?
- ผลลัพธ์ที่จับต้องไม่ได้ (Intangible)
เช่น ความสุข ความมั่นใจ สุขภาพจิต ความรู้ ความเชื่อมั่น - ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจริง (Outcome)
เช่น ลดเวลานอนซ้ำ, ลดค่ารักษาพยาบาล, ลดเวลาผู้ดูแล - กลุ่มผู้ได้รับผล (Stakeholders)
เช่น ผู้ป่วย ครอบครัว บุคลากร องค์กรรัฐ/เอกชน - ผลลัพธ์เชิงระบบ (System-level Impact)
เช่น ลดภาระโรงพยาบาล ลดความเหลื่อมล้ำ เพิ่มการเข้าถึง
🔧 ขั้นตอนการประเมิน SROI (แบบเข้าใจง่าย)
1. ระบุ Stakeholders ที่เกี่ยวข้อง
ใครคือคนที่ได้ประโยชน์ หรือได้รับผลกระทบ?
2. กำหนดผลลัพธ์ที่เปลี่ยนแปลง
เช่น ผู้ป่วยเข้าใจโรคดีขึ้น ผู้ดูแลเครียดน้อยลง ฯลฯ
3. เก็บข้อมูลผลลัพธ์ (Qualitative/Quantitative)
แบบสอบถาม, สัมภาษณ์, สถิติ, KPI
4. ตีมูลค่าเชิงเศรษฐศาสตร์
เช่น เวลาที่ประหยัดได้ → แปลงเป็นมูลค่าการทำงาน
สุขภาพดีขึ้น → ลดค่าใช้จ่ายในระบบสาธารณสุข
5. คำนวณ SROI
เปรียบเทียบ “คุณค่าที่สร้างได้” กับ “เงินที่ลงทุน”
🧠 ตัวอย่างจำลอง
โครงการ: Mobile Clinic ให้บริการฟื้นฟูผู้ป่วย Stroke ถึงบ้าน
งบลงทุน: 1,000,000 บาท/ปี
ผลลัพธ์ที่วัดได้:
- ผู้ป่วยนอนซ้ำลดลง 40 ราย/ปี → ประหยัดค่ารักษาเฉลี่ย 8,000 บาท/ราย = 320,000 บาท
- ผู้ดูแลมีเวลาทำงานเพิ่ม 60 ราย × 2 ชม./วัน = 43,800 ชม./ปี → คิดมูลค่าชั่วโมงละ 50 บาท = 2,190,000 บาท
- ลดภาวะซึมเศร้า → ประหยัดค่ายา/การปรึกษาอีก 100,000 บาท
รวมผลลัพธ์ที่ตีเป็นมูลค่าได้ ≈ 2,610,000 บาท
→ SROI = 2.61:1
🔍 ข้อดีของ SROI
✅ สื่อสารผลกระทบให้ผู้บริหาร/ผู้สนับสนุนเข้าใจ
✅ ใช้ในการตัดสินใจขยายผล/ขอทุน
✅ เปลี่ยน “สิ่งที่รู้สึกดี” ให้เป็น “สิ่งที่วัดค่าได้”
✅ สร้างวัฒนธรรมการวัดผลนวัตกรรมแบบยั่งยืน
🚨 ข้อควรระวัง
- การตีมูลค่าต้องมีความโปร่งใสและสมเหตุสมผล
- หลีกเลี่ยงการ “ตีค่าสูงเกินจริง” เพื่อสร้างภาพลักษณ์
- ผลลัพธ์บางอย่างอาจต้องใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพประกอบ
✅ สรุป
“SROI คือเครื่องมือที่ช่วยตอบคำถามสำคัญว่า —
นวัตกรรมของเรา ‘ให้คุณค่ากลับสู่สังคม’ ได้มากแค่ไหน?”
หากนวัตกรรมคือการเปลี่ยนแปลงโลก SROI คือวิธีวัดว่า…
โลกเปลี่ยนไปแค่ไหน เพราะสิ่งที่เราทำ
